Unit 5
Mengawal Pemboleh Ubah
Danish mahu tahu sama ada bentuk bekas mempengaruhi masa ais cair.
Dia menggunakan saiz ais yang sama dan meletakkan semua bekas di tempat yang sama.
Mengapakah dia berbuat begitu?
控制变量 = mengawal pemboleh ubah
实验里会改变的因素叫变量（pemboleh ubah）。为了公平，每次只改变一个因素，其他都保持一样，这样才知道结果是被哪个因素影响的。
例子：Danish 只改变容器形状，冰块大小和位置都一样。
注意：一次改变两个因素，就看不出是谁造成的。
controlling variables = mengawal pemboleh ubah
Factors that can change in an experiment are variables (pemboleh ubah). To be fair we change only one factor at a time and keep the rest the same, so we know which factor caused the result.
Example: Danish changes only the container shape; ice size and place stay the same.
Watch out: if two factors change at once, we cannot tell which one caused the result.
Kenali
Tiga jenis pemboleh ubah
Dalam satu penyiasatan terdapat tiga jenis pemboleh ubah:
- dimanipulasi – yang diubah
- bergerak balas – yang diperhatikan atau diukur
- dimalarkan (pemboleh ubah malar) – yang ditetapkan sama
Contoh: Menyiasat jarak lampu dengan saiz bayang-bayang: jarak diubah, saiz bayang diukur, objek yang sama digunakan.
三种变量 = tiga jenis pemboleh ubah
操纵变量（dimanipulasi）是我们故意改变的；反应变量（bergerak balas）是随着改变而被观察、量度的结果；固定变量（dimalarkan，也叫 pemboleh ubah malar）是保持不变的。
例子：研究灯和物体的距离对影子大小的影响：距离是操纵变量，影子大小是反应变量，同一个物体是固定变量。
注意：操纵变量和反应变量很容易写反。
three variables = tiga jenis pemboleh ubah
The manipulated variable (dimanipulasi) is what we change on purpose; the responding variable (bergerak balas) is the result we observe or measure; constant variables (dimalarkan, also called pemboleh ubah malar) are kept the same.
Example: studying lamp distance and shadow size: distance is manipulated, shadow size responds, the same object is kept constant.
Watch out: the manipulated and responding variables are easily swapped.
Padankan
Penyiasatan: Adakah jenis tanah mempengaruhi tumbesaran pokok? Padankan.
配对变量 = padankan pemboleh ubah
题目问土壤种类会不会影响植物生长。所以被改变的是土壤种类，被量的是植物高度，要保持一样的是浇水量。
例子：研究盐的分量对溶解时间的影响：盐的分量是操纵变量。
注意：题目里“会不会影响……”前面的通常是操纵变量。
matching variables = padankan pemboleh ubah
The question asks whether soil type affects plant growth, so soil type is changed, plant height is measured and the watering amount stays the same.
Example: in "does the amount of salt affect dissolving time", the salt amount is manipulated.
Watch out: the factor before "affect" is usually the manipulated variable.
Fahami
Penyiasatan yang adil
Penyiasatan yang adil hanya mengubah satu pemboleh ubah pada satu masa. Pemboleh ubah lain mesti dimalarkan.
Contoh: Jika Danish menggunakan ketulan ais yang berlainan saiz, keputusannya tidak adil.
公平测试 = penyiasatan yang adil
公平测试的意思是：一次只改变一个因素，其他所有条件都保持相同。这样得到的结果才可靠，别人也能重复做出来。
例子：比较两种纸巾的吸水能力，要用同样大小的纸巾和同样多的水。
注意：固定变量常常不止一个。
fair test = penyiasatan yang adil
A fair test changes only one factor at a time while every other condition stays the same. Then the result is reliable and others can repeat it.
Example: to compare two tissues, use the same tissue size and the same amount of water.
Watch out: there is often more than one constant variable.
Fikir
Mengapakah penyiasatan Danish tidak adil jika satu bekas diletakkan di bawah matahari dan satu lagi di dalam bilik?
为什么不公平 = mengapa tidak adil
原本只想研究容器形状，但一个放太阳下、一个放房间，位置也不一样了。这样有几个因素被改变？
例子：比赛跑步时，一个人穿鞋、一个人赤脚，就不公平。
注意：只能改变一个因素。
why it is unfair = mengapa tidak adil
Danish only wanted to test container shape, but one is in the sun and one in a room, so the place also differs. How many factors changed?
Example: a race where one runner wears shoes and the other is barefoot is unfair.
Watch out: only one factor may change.
Ringkasan
Syabas!
Mengawal pemboleh ubah
Pemboleh ubah dimanipulasi diubah, pemboleh ubah bergerak balas diukur, pemboleh ubah dimalarkan ditetapkan sama. Penyiasatan adil hanya mengubah satu pemboleh ubah.
Kembali ke Kemahiran Saintifik →